Uzaq Şərqdə artan gərginlik - Körpü açan Rusiya, təlim keçirən ABŞ - ŞƏRH

[center][/center]

Ziddiyyətlər yalnız Yaxın Şərqdə kəskinləşməyib, Uzaq Şərqdə də toqquşan maraqlar fonunda gərginlik davam edir.

Ötən gün Şimali Koreya ilə Rusiya arasında ilk avtomobil körpüsünün açılış mərasimi keçirilib. Bu yol Tumen çayını keçərək Rason və Xasan sərhəd şəhərlərini birləşdirir. Bununla da Rusiya və Şimali Koreya arasında yükdaşıma və sərnişindaşımalarda işlər asanlaşacaq.

Rəsmi Pxenyanın mediası bildirib ki, körpüdən kadr mübadiləsi, turizm və ticarət məqsədilə istifadə ediləcək.

Rusiyanın baş naziri Mixail Mişustin körpünü "dostluğun yeni simvolu" adlandırıb. Açılış mərasiminə videoəlaqə ilə qoşulmuş Mişustinin sözlərinə görə, körpü Moskva ilə Pxenyan arasında münasibətləri misligörünməmiş yüksək səviyyədə xarakterizə edir. Şimali Koreyanın baş naziri Pak Txe Son isə bunun "tarixi hadisə" olduğunu vurğulayıb. O bildirib ki, körpüdən gündəlik 300-dək avtomobil və 2 323 nəfər keçə bilər.

İki ölkə arasında hava və dəmiryolu əlaqəsi var. İndiyədək xüsusi razılaşma əsasında dəmiryol körpüsünə taxta lövhələr döşənirdi. Bunun üzərindən avtomobillər keçirdi.

Rusiya əvvəlcə körpünün yük daşımaları üçün nəzərdə tutulduğunu bildirsə də, sonradan bu ilin sonlarında sərnişin hərəkəti üçün istifadə ediləcəyini açıqlayıb.

Sözügedən körpünün uzunluğu bir kilometrdir, 2024-cü ildə iki ölkə arasında bağlanmış strateji tərəfdaşlıq müqaviləsi əsasında tikilib. Ondan şimali kоreyalı hərbçilərin, inşaat işçilərinin və yüksəkrütbəli hərbi məmurların birbaşa Rusiyaya göndərilməsi üçün istifadə edilə bilər. Onun tikintisinə dair razılaşma Vladimir Putinin 2024-cü ildə Şimali Koreyaya səfəri zamanı əldə edilib. Həmin il rusiyalı turistlərin Şimali Koreyaya girişinə icazə verilib. Onların sayının artdığı iddia olunur.

Ölkələr arasındakı əlaqələrin regional və qlobal əhəmiyyətə malik olduğu sirr deyil. Ancaq bir sıra hallarda belə əlaqələr beynəlxalq miqyasda təhlükəsizliyin təhdidində də mühüm rol oynayır.

Rusiya və Şimali Koreyaya ABŞ başda olmaqla Qərbin sanksiyaları, məhdudlaşdırıcı tədbirləri tətbiq olunub. Bu körpü onların qarşılıqlı faydalanması üçün mühüm rollardan birini oynaya bilər. Həmin yolla yükdaşımaların artacağı da istisna edilmir. Lakin bu hadisə regional və qlobal baxımdan müəyyən narahatlıqlar da yaradır. Çünki bir sıra, xüsusən hərbi yüklərin körpü ilə daşınacağı ehtimalı böyükdür. Belə bir vəziyyət Cənubi Koreya və Yaponiya ilə ziddiyyətdə olan Şimali Koreyaya əlavə yardım, dəstək sayılır.

Məlumatlara görə, Şimali Koreya 2022-ci ildən 2025-ə qədər olan dövrdə Rusiyanın Ukraynaya qarşı müharibəsini dəstəkləməsi sayəsində 22 milyard dollara qədər gəlir əldə edib. Moskvaya hərbi texnika və sursat tədarükü Pxenyana 14 milyard dollardan çox gəlir gətirib. Şimali Koreya hərbçilərinin döyüş bölgəsində iştirakı da hərbi sazişlərin bir hissəsinə çevrilib. Orada əsgərlər ayda iki min dollar civarında əməkhaqqı alırlar.

Cənubi Koreyanın Mərkəzi Bankı Şimali Koreyanın iqtisadi artımının 2024-cü ildə 3,7 faiz olduğunu qeyd edib. Hesab edilib ki, maliyyə axınları daxili bazarı sabitləşdirməyə, genişmiqyaslı regional tikinti layihələrini (məsələn, mənzil proqramlarını) maliyyələşdirməyə və raket-nüvə proqramını maneəsiz inkişaf etdirməyə imkan verərək mövcud Kim Çen In hakimiyyətinin güclənməsinə xidmt edir.

Cənubi Koreya kəşfiyyatının tədqiqatçılarının qənaətincə, Şimali Koreya artıq gəmilərlə Rusiyaya 7-14 milyard dollar dəyərində raket, mərmi və artilleriya mərmiləri göndərib. Bundan başqa, təxminən 11 000 şimali kореyalı hərbçinin Rusiyada ukraynalılara qarşı fəal döyüşdüyü təxmin edilir.

Cənubi Koreyanın təxminlərinə görə, on minə yaxın şimali kоrеyalı Rusiyanın tikinti meydanlarında və meşə tədarükü düşərgələrində çalışır. Halbuki BMT ölkələrə Şimali Koreyanın işçi qüvvəsindən istifadəni qadağan edib. Onların bir çoxu həmin sanksiyadan yayınmaq məqsədilə Rusiyaya tələbə vizaları adı altında daxil olurlar.

Kim Çen In və ölkə rəsmiləri Rusiyaya hərtərəfli dəstək və yardım edəcəklərinə dair dəfələrlə bəyanatlar veriblər.

Rəsmi Pxenyanın tutduğu bu mövqe Ukraynadakı müharibədə Rusiyanın uğur qazanmasına yardım edib. Bu isə Avropada gərginliyin artmasına, davam etməsinə dəstək anlamına gələ bilər. Başqa sözlə, Şimali Koreya bununla həm iqtisadi vəziyyətini düzəldir, həm də düşmən saydığı Qərb imperializminə qarşı mübarizə aparır.

Bəhs etdiyimiz körpü isə bu istiqamətdə Moskva-Pxenyan əməkdaşlığının genişlənməsinə şərait yaradacaq.

Bu hadisə başqa bir yarımadada - Krımda RF-nin körpü salmasını yada salır. O, RF işğal və ilhaq etdikdən sonra yarımada ilə əlaqələri birbaşa, quru yolla təmin etmək məqsədilə inşa edilib. 19 kilometr uzunluğundadır, iki paralel hissə, 4 zolaqlı avtomobil yolu və ikixətli dəmir yolundan ibarətdir. Körpünün tikintisinə 2015-ci ildə başlanılıb. 2019-cu ildə isə bu infrastruktur istismara verilib.

Ukrayna Silahlı Qüvvələri bu körpüyə dəfələrlə hücum edib. Körpü ilə mülki maşınların hərəkəti davam etsə də, hərbçilərin və hərbi yüklərin daşınmasında intensivliyin azaldığı deyilir.

Şimali Koreya ilə Rusiya arasında istifadəyə verilən məlum quru körpü gələcəkdə Krım körpüsünün taleyini də yaşaya bilər. Bu isə RF-nin Uzaq Şərqdəki mövqeyinin hədəfə alınmasına səbəb olar.

Bir maraqlı məqam da odur ki, Moskva ilə Pxenyan öz aralarında əməkdaşlığı genişləndirmək məqsədilə körpü açdıqları gün Cənubi Koreya, ABŞ və Yaponiya genişmiqyaslı birgə hərbi təlimlərə başlayıb. Bu hərbi tədbir beş gün davam edəcək. Təlimlər Şərqi Asiyadakı gərginlik fonunda keçirilir. İştirakçı dövlətlərin hərbçiləri dəniz və hava əməliyyatları da daxil olmaqla bir neçə sahədə qarşılıqlı təlim keçirlər. Manevrlər keçirməkdə məqsəd müttəfiqlərin regiondakı potensial təhdidlərə birgə cavab vermə qabiliyyətini artırmaqdır.

İddia olunur ki, ABŞ-nin regionda keçirdiyi hərbi manevr Çinin də qonşu dövlətlərə təzyiqinin artması ilə müşayiət edilə bilər.

Üç dövlətin hərbi manevri ərəfəsində Kim Çen In ikinci esminesi istismara verdiklərini bildirib. O daha etibarlı çəkindirici nüvə potensialının yaradılmasına çağırış edib. Kim Çen In sözügedən hərbi manevri ölkəsinin təhlükəsizliyinin təhdidi kimi qəbul etdiyini də vurğulayıb.

İddia olunur ki, Koreya lideri bu kimi təzyiqlərlə ABŞ-dən daha böyük güzəştlər əldə etmək istəyir.

ABŞ, Yaponiya, Cənubi Koreyanın beşgünlük birgə təlimi Rusiya, Çin, Şimali Koreyanın regional və qlobal miqyasda yaratdıqları, yarada biləcəkləri gərginliyə qarşı güc nümayişidir. Vaşinqton bununla qarşı tərəfə yalnız İran və Yaxın Şərq məsələləri ilə məşğul olmadığı siqnalını, ismarışını verir. Bu manevrlər Şimali Koreyanın regionda yaratdığı, yarada biləcəyi narahatlıqlara qarşı çağırış da sayıla bilər.

Beləliklə, Rusiya-Şimali Koreya körpüsü Uzaq Şərqdə gərginliyin artması üçün amil ola bilər. Üçlərin manevr keçirməsi ilə onun açılışının eyni vaxta düşməsi də təsadüfi deyil. Ona görə də Uzaq Şərqdə hərə öz tədbirini görür.(Report)